สถานการณ์และไทม์ไลน์ การพัฒนานวัตกรชุมชนของโครงการบัณฑิตนักพัฒน์ นวัตกรชุมชนต้นแบบวิถีพุทธ ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

………………………………..

ระหว่างปีพุทธศักราช 2553-2558 ในพื้นที่ชุมชนบ้านหัวโกรก มีสถานการณ์ด้านเด็ก และเยาวชนในภาพลบและบวก ซึ่งมีปัจจัยมาจากครอบครัวส่วนหนึ่ง มาจากสังคมเพื่อนส่วนหนึ่ง มาจากชุมชนที่ไม่เข้มงวดส่วนหนึ่ง ได้แก่ สถานการณ์ปัญหายาเสพติด สถานการณ์การติดเกมส์ การคบเพื่อนติดเพื่อน การตั้งแกงค์ ปัญหาการลักเล็กขโมยน้อย ปัญหาการเล่นการพนัน ปัญหาการออกกลางคัน ปัญหาครอบครัวทะเลาะวิวาทและการหย่าร้าง จากปัญหาในครอบครัว ที่เป็นหน่วยย่อยสุด ถูกยึดโยงสู่ปัญหาชุมชน เป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบในวงกว้างในเวลาต่อมา พื้นที่สังคมของเด็กและเยาวชนบ้านหัวโกรก การรวมตัวของเด็กและเยาวชน เป็นเหตุผลหนึ่งให้เกิดพื้นที่ของการมั่วสุม เสพยา และก่ออาชญากรรม ทั้งๆที่ชุมชนบ้านหัวโกรก เป็นชุมชนกึ่งชนบทและชุมชนเมือง เด็กและเยาวชนถูกปล่อยปะละเลยจากผู้ปกครอง ในขณะที่ผู้ปกครองก็มีภารกิจในการทำมาหากิน และเป็นต้นแบบบางอย่างที่ไม่ดี เช่น การดื่มสุรา การเล่นการพนัน การทะเลาะวิวาทกัน เป็นต้น แต่ในมุมบวกเด็กมีความกระตือรือร้น ไม่ก้าวร้าว และมีความสนใจในการเข้าร่วมกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง เมื่อเห็นศักยภาพของกลุ่มเด็กและเยาวชน ก็คิดว่าเด็กและเยาวชนคือพลังและกำลังของชุมชน ถ้าได้รับการพัฒนาให้ถูกต้อง สร้างภูมิคุ้มกันให้คิดเป็น ทำเป็นแก้ปัญหาเป็น มีธรรมะ มีเครือข่าย มีกัลยาณมิตร มีพื้นที่สร้างสรรค์ให้ได้แสดงออก …………………………………….. ในระหว่างปี 2558-2560 คณะทำงานได้รับการสนับสนุนงบประมาณส่วนหนึ่งจากมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ เพื่อดำเนินการโครงการสวนผักสร้างสรรค์ สวนธรรมสร้างสุข ปลอดอบายมุขและการพนัน ในปีนั้นคณะทำงานได้ขับเคลื่อนประเด็น ศูนย์การเรียนรู้มหาวิชชาลัยธรรมะ และอาศรมพอเพียงภิรมย์ เพื่อพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสังคมแห่งการเรียนรู้ตามแนววิถีพุทธ ผลสำเร็จในปีนั้น เกิดสวนผักและสมุนไพรพื้นบ้านที่เป็นอาหารและยา เกิดกลุ่มเยาวชนต้นแบบเพื่อการพึ่งพาตนเองตามศาสตร์พระราชา มีกิจกรรมสร้างสรรค์ มีพื้นที่สร้างสุขปลอดอบายมุข มีกองทุนสำหรับสนับสนุนทุนการศึกษา เกิดความเป็นสัปปายะองค์รวม

………………………………….

ปีพุทธศักราช 2565-2566 คณะทำงานได้ยื่นเรื่องจดทะเบียนมูลนิธิมหาวิชชาลัยธรรมะ เพื่อสะดวกในการระดมทุนและการขับเคลื่อนกิจกรรม และจัดทำพิมพ์เขียวในการพัฒนาพื้นที่แห่งนี้ให้เป็นสวนธรรมพอเพียงภิรมย์ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสังคมแห่งการเรียนรู้ตามแนววิถีพุทธ ด้วยพลังแห่งความรัก ความสามัคคี มีศรัทธาในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและศาสตร์พระราชา ฟื้นฟูสวนผักสร้างสรรค์ พื้นที่สร้างสุข ปลอดอบายมุขและการพนัน ณ ศูนย์การเรียนรู้มหาวิชชาลัยธรรมะ อาศรมพอเพียงภิรมย์ ชุมชนบ้านหัวโกรก ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา โดยกำหนดแนวคิดในการขับเคลื่อนธรรมะตามหลักภูมิธรรมขั้นพื้นฐาน 12 ประการ และงานสวนผักสร้างสรรค์ สวนธรรมสร้างสุข ปลอดอภัยมุขและการพนัน

……………………………………

ในปีพุทธศักราช 2567 เมื่อทบทวนกิจกรรม องค์ความรู้ที่ได้ ที่ผ่านมา เห็นว่ากิจกรรมสร้างสรรค์ตามศาสตร์พระราชาตามกระบวนการทางปัญญาเป็นกิจกรรมที่สามารถสร้างและพัฒนาศักยภาพบุคลากรได้ หากวางรูปแบบในการพัฒนาให้แบบแผนทั้งภาควิชาการและภาคปฏิบัติ จึงกำเนิดโครงการบัณฑิตนักพัฒน์ นวัตกรชุมชนต้นแบบวิถีพุทธ โดยความร่วมมือกับสาขานวัตกรรมการจัดการชุมชน มหาวิทยาลัยแม่โจ้-แพร่ เฉลิมพระเกียรติ มีผลสัมฤทธิ์จากการดำเนินการที่ผ่านมา ได้กิจกรรมสร้างสรรค์ ในการพัฒนานวัตกร ได้แก่ กิจกรรมด้านศาสนา กิจกรรมด้านการพัฒนาสังคม กิจกรรมด้านการอบรมศึกษาดูงาน และกิจกรรมด้านบริหารสัปปายะ นอกจากนี้มีหลักสูตรสร้างเสริมทักษะในการคิด การพูด การวิเคราะห์ มีสถานการณ์จำลองเพื่อการพัฒนาทักษะที่สำคัญ ห้องเรียนนวัตกรชุมชน และมีภาคีเครือข่ายทางวิชาการและการพัฒนา มหาวิทยาลัยแม่โจ้-แพร่ เฉลิมพระเกียรติ มูลนิธิมหาวิชชาลัยธรรมะ มูลนิธิพระธรรมจาริก ลอสแองเจลิส วัดไทยธรรมจาริกสังฆวิหาร สหรัฐอเมริกา เป็นต้น …………………………………….

ปีพุทธศักราช 2568 เปิดห้องเรียนนวัตกรชุมชนต้นแบบวิถีพุทธขึ้น เพื่อพัฒนาศักยภาพ ความรู้ ความสามารถของนวัตกรในการจัดการชุมชนอย่างยั่งยืน โดยคาดหวังว่าจะได้รูปแบบที่เหมาะสม สอดคล้องกับยุคสมัยและบริบทของนักศึกษาแต่ละท่านและสาขานวัตกรรมการจัดการชุมชนต่อไป

…………………………………..

ในยุคปัจจุบัน หลายชุมชนประสบปัญหาด้านความยากจน การพึ่งพิงแหล่งทุนภายนอก และการใช้ทรัพยากรอย่างไม่ยั่งยืน ส่งผลให้ชุมชนขาดความมั่นคงและขาดทิศทางในการพัฒนาอย่างเป็นระบบ ตำบลพญาเย็นเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีศักยภาพด้านทรัพยากรธรรมชาติและบุคลากรในชุมชน ซึ่งสามารถพัฒนาให้เกิดการพึ่งพาตนเองได้

แนวทาง “ศาสตร์พระราชา” โดยเฉพาะหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวคิดที่สามารถประยุกต์ใช้ในการจัดการชุมชนให้มีความมั่นคงทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมได้อย่างสมดุล แต่ในทางปฏิบัติยังขาดรูปแบบการจัดการชุมชนที่ชัดเจนและสามารถถ่ายทอดเป็นต้นแบบสู่ชุมชนอื่นได้ จึงเกิดความจำเป็นในการวิจัยและพัฒนาแนวทางการจัดการชุมชนที่ยึดหลักพอเพียงอย่างเป็นระบบ

…………………………………..

1. โครงการวิจัย: รูปแบบกิจกรรมบำบัดผู้ป่วยจิตเวชของศูนย์การเรียนรู้มูลนิธิมหาวิชชาลัยธรรมะ ต.หัวโกรก อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา

ความเป็นมาของปัญหา:ในปัจจุบัน จำนวนผู้ป่วยจิตเวชมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากความเครียด ความกดดันทางสังคม และปัจจัยด้านเศรษฐกิจ ผู้ป่วยเหล่านี้มักประสบปัญหาการปรับตัว การขาดโอกาสในสังคม และขาดการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่องแม้จะออกจากโรงพยาบาลแล้ว ศูนย์การเรียนรู้มูลนิธิมหาวิชชาลัยธรรมะ เป็นองค์กรที่พยายามนำหลักธรรมะและวิถีชีวิตแบบพอเพียงมาใช้ในกระบวนการฟื้นฟูผู้ป่วยจิตเวชผ่านกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การเกษตรบำบัด การทำงานฝีมือ และการปฏิบัติธรรม

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีรูปแบบกิจกรรมบำบัดที่ชัดเจนและเป็นระบบที่สามารถใช้เป็นแนวทางหรือต้นแบบได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงจำเป็นต้องศึกษาและพัฒนารูปแบบกิจกรรมบำบัดที่เหมาะสมและยั่งยืนสำหรับผู้ป่วยจิตเวชในบริบทของชุมชนชนบท

⸻

2. โครงการวิจัย: แผนพัฒนาเมนูอาหารไทยในตลาดนัดวัดไทยลอสแองเจลิส เมืองนอร์ทฮอลลี่วูด รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา

ความเป็นมาของปัญหา:ตลาดนัดวัดไทยลอสแองเจลิสเป็นศูนย์รวมของชุมชนไทยในต่างแดน และเป็นแหล่งเผยแพร่วัฒนธรรมไทยที่สำคัญ โดยเฉพาะในด้านอาหารไทย อย่างไรก็ตาม เมนูอาหารไทยที่จำหน่ายในตลาดนัดยังมีลักษณะจำกัด ไม่หลากหลาย และอาจไม่ตอบโจทย์ทั้งผู้บริโภคชาวไทยและชาวต่างชาติในปัจจุบัน อีกทั้งยังพบว่าผู้ประกอบการบางรายขาดความรู้ในการพัฒนาหรือปรับปรุงเมนูให้เหมาะสมกับบริบทของผู้บริโภคต่างชาติ

การวางแผนและพัฒนาเมนูอาหารไทยให้มีความหลากหลาย น่าสนใจ และยังคงรสชาติต้นตำรับ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการส่งเสริมการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย ตลอดจนเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการในต่างแดนอย่างยั่งยืน

⸻

3. โครงการวิจัย: การพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการร้านอาหารในตลาดนัดวัดไทยลอสแองเจลิส เมืองนอร์ทฮอลลี่วูด รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา

ความเป็นมาของปัญหา:ผู้ประกอบการร้านอาหารในตลาดนัดวัดไทยลอสแองเจลิสส่วนใหญ่เป็นคนไทยหรือชาวไทยเชื้อสายที่ย้ายถิ่นฐานมาประกอบอาชีพในต่างแดน แม้จะมีฝีมือการทำอาหารไทย แต่หลายรายยังขาดองค์ความรู้ในด้านการจัดการธุรกิจ การตลาด การบริหารต้นทุน หรือการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อเพิ่มโอกาสทางการขาย ทำให้ความสามารถในการแข่งขันยังอยู่ในระดับจำกัด

ดังนั้น การพัฒนาศักยภาพของผู้ประกอบการเหล่านี้ทั้งในด้านความรู้ ทักษะ และการใช้เครื่องมือสมัยใหม่ จึงเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วน เพื่อให้พวกเขาสามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างเข้มแข็ง มีเสถียรภาพ และยังเป็นตัวแทนของวัฒนธรรมอาหารไทยในต่างประเทศอย่างมีคุณภาพ

⸻

4. โครงการวิจัย : การจัดการชุมชนพอเพียงภิรมย์เพื่อการพึ่งพาตนเองตามศาสตร์พระราชา ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

ความเป็นมาของปัญหา:ในยุคปัจจุบัน หลายชุมชนประสบปัญหาด้านความยากจน การพึ่งพิงแหล่งทุนภายนอก และการใช้ทรัพยากรอย่างไม่ยั่งยืน ส่งผลให้ชุมชนขาดความมั่นคงและขาดทิศทางในการพัฒนาอย่างเป็นระบบ ตำบลพญาเย็นเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีศักยภาพด้านทรัพยากรธรรมชาติและบุคลากรในชุมชน ซึ่งสามารถพัฒนาให้เกิดการพึ่งพาตนเองได้

แนวทาง “ศาสตร์พระราชา” โดยเฉพาะหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวคิดที่สามารถประยุกต์ใช้ในการจัดการชุมชนให้มีความมั่นคงทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมได้อย่างสมดุล แต่ในทางปฏิบัติยังขาดรูปแบบการจัดการชุมชนที่ชัดเจนและสามารถถ่ายทอดเป็นต้นแบบสู่ชุมชนอื่นได้ จึงเกิดความจำเป็นในการวิจัยและพัฒนาแนวทางการจัดการชุมชนที่ยึดหลักพอเพียงอย่างเป็นระบบ

⸻

5. โครงการวิจัย : รูปแบบการพัฒนานวัตกรชุมชนของโครงการบัณฑิตนักพัฒน์ นวัตกรชุมชนต้นแบบวิถีพุทธ ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

ความเป็นมาของปัญหา:การพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนในปัจจุบัน จำเป็นต้องมี “นวัตกรชุมชน” ซึ่งหมายถึงบุคคลที่มีบทบาทในการสร้างสรรค์นวัตกรรมทางสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาภายในท้องถิ่นอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตาม กลุ่มเยาวชนและคนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ยังขาดแรงบันดาลใจ ความเข้าใจในบริบทชุมชน และหลักคุณธรรมในการพัฒนาชุมชน

โครงการบัณฑิตนักพัฒน์ฯ ได้จัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ในการสร้างนวัตกรชุมชนที่ยึดหลัก “วิถีพุทธ” คือ มีเมตตา ความรับผิดชอบ และมีเป้าหมายเพื่อประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าผลตอบแทนส่วนตัว แต่ยังไม่มีการศึกษารูปแบบการพัฒนานวัตกรเหล่านี้อย่างเป็นระบบ จึงเกิดความจำเป็นในการวิจัยเพื่อหาแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการสร้างและส่งเสริมนวัตกรชุมชนต้นแบบ

⸻

6. โครงการวิจัย : รูปแบบการจัดการฟาร์มสเตย์พอเพียงภิรมย์ ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

ความเป็นมาของปัญหา:การท่องเที่ยวเชิงเกษตรและการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้เป็นแนวทางที่ได้รับความนิยมมากขึ้น เนื่องจากผู้คนต้องการสัมผัสธรรมชาติ เรียนรู้วิถีชีวิต และหลีกหนีจากความวุ่นวายของเมือง อย่างไรก็ตาม ฟาร์มสเตย์ในหลายพื้นที่ยังขาดระบบการจัดการที่ดี ทำให้ไม่สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวได้อย่างต่อเนื่อง หรือขาดความพร้อมด้านบริการและการเรียนรู้

ฟาร์มสเตย์พอเพียงภิรมย์ในตำบลพญาเย็น เป็นตัวอย่างของการนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์กับการท่องเที่ยวเชิงเกษตร โดยเน้นกิจกรรมที่ส่งเสริมการเรียนรู้ เช่น การปลูกผัก การแปรรูปสมุนไพร และการใช้ชีวิตแบบพอเพียง อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีรูปแบบการจัดการที่เป็นระบบเพื่อรองรับการพัฒนาฟาร์มสเตย์ให้เกิดความยั่งยืน จึงจำเป็นต้องศึกษารูปแบบการจัดการที่เหมาะสม ทั้งในมิติการบริหาร การบริการ และการสื่อสารคุณค่าทางวัฒนธรรม

⸻

7. โครงการวิจัย:รูปแบบการจัดการฟาร์มผักและสมุนไพรพื้นบ้านพอเพียงภิรมย์ ตำบลพญาเย็น อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

ความเป็นมาของปัญหา: ความตื่นตัวด้านสุขภาพ ทำให้ผู้คนหันมาสนใจอาหารปลอดภัยและการใช้สมุนไพรพื้นบ้านมากขึ้น ฟาร์มพอเพียงภิรมย์ในตำบลพญาเย็นได้พัฒนาแปลงเกษตรผสมผสาน โดยเน้นการปลูกพืชผักอินทรีย์และสมุนไพรตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อใช้ในครัวเรือน และเป็นพื้นที่เรียนรู้สำหรับเยาวชนและผู้สนใจ

อย่างไรก็ตาม ยังพบปัญหาเรื่องการบริหารจัดการฟาร์ม เช่น การวางแผนการปลูก การตลาด และการถ่ายทอดองค์ความรู้แบบมีระบบ ส่งผลให้การดำเนินงานยังขาดความต่อเนื่องและขยายผลได้จำกัด ดังนั้นจึงมีความจำเป็นต้องศึกษา “รูปแบบการจัดการ” ที่สามารถเชื่อมโยงทั้งด้านเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และการเรียนรู้เข้าด้วยกัน เพื่อให้ฟาร์มแห่งนี้เป็นต้นแบบอย่างยั่งยืนได้จริง

⸻

8. โครงการวิจัย: การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลกระทบก่อให้เกิดอาการป่วยทางจิตเภท กรณีศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งจังหวัดลพบุรี

ความเป็นมาของปัญหา: โรคจิตเภท (Schizophrenia) เป็นปัญหาสุขภาพจิตที่รุนแรงและเรื้อรัง ซึ่งส่งผลต่อพฤติกรรม การรับรู้ และการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมของผู้ป่วยโดยตรง โดยเฉพาะในกลุ่ม “คนไร้ที่พึ่ง” ที่อยู่ในศูนย์คุ้มครองของรัฐ มักมีประวัติการถูกทอดทิ้ง ความเครียดเรื้อรัง การใช้สารเสพติด หรือการถูกกระทำความรุนแรงมาก่อน ทำให้กลุ่มนี้มีแนวโน้มเป็นโรคจิตเภทสูงกว่าค่าเฉลี่ยทั่วไป

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรคในบริบทของศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งยังมีจำกัด งานวิจัยนี้จึงมีความสำคัญในการทำความเข้าใจปัจจัยเสี่ยงทั้งทางกาย จิตใจ และสังคม เพื่อใช้เป็นแนวทางในการป้องกันและฟื้นฟูอย่างเหมาะสมในอนาคต